Las funciones del movimiento corporal constituyen una gran herramienta psicoterapéutica y pedagógica de suma importancia tanto en la vida cotidiana como en la práctica deportiva ya sea a nivel de base como a nivel profesional. La psicomotricidad forma parte de dos conceptos que confluyen: la neurología y la psicología
Desde la perspectiva neurológica se hace referencia a tres sistemas:
- El sistema piramidal, regulador del movimiento voluntario
- El sistema extrapiramidal que regula la actividad automatizada
- El sistema cerebeloso, regulador del equilibrio interno.
>> Artículo relacionado: Etapas del desarrollo cognitivo, según Schaie
Desde la psicología, el movimiento corporal es considerado como una forma expresiva y de comunicación que permite un contacto con el exterior, acomodándonos y actuando sobre ese mundo exterior. Este movimiento se articula por tres factores.
- La afectividad.
- El lenguaje.
- La inteligencia.
Tenemos que tener en cuenta la evolución y cambio que se produce a lo largo del tiempo en nuestra psicomotricidad debido a una génesis y maduración que van pasando por diversas etapas.
Los elementos fundamentales de la psicomotricidad son:
- Tono muscular: evoluciona a lo largo de toda la vida, pero los primeros meses son de impotante relevancia.
- Armonía cinética: encandenar los movimientos gestuales o motores en el tiempo y el espacio.
El término psicomotricidad fue acuñado por primera vez por
Otros autores han ido dando forma al concepto:
Jean Piaget: el movimiento y acción como origen del desarrollo de la inteligencia.
- Artículo relacionado: La teoría del desarrollo cognitivo según Piaget
Henri Wallon: señaló la importancia de la función tónica en la comunicación y las emociones.
Sigmud Freud: el cuerpo es el lugar donde se manifiestan las pulsiones inconscientes y los síntomas, traducción de una conflictividad psíquica.
Julian de Ajuriaguerra instituye la psicomotricidad como una práctica original y específica. Afirma que los síntomas corporales permiten llegar al núcleo del problema, que se sitúa normalmente en el control tónico-emocional, origen de la relación.
Ajuriaguerra define los conceptos de la psicomotricidad actual:
- Coordinación estática
- Dinámica y óculo-manual
- Organización espacial y temporal
- Estructuración del esquema corporal
- Afirmación de la lateralidad
- Dominio tónico
Etapas del desarrollo psicomotor
- Psicomotricidad de la primera infancia (0-3 años)
- Fases del esquema corporal
- Percepción del propio cuerpo (3-7 años)
- Representación y conocimiento del propio cuerpo (7-12 años)
1. Psicomotricidad de la primera infancia (0-3 años)
Esta etapa se puede dividir en tres subetapas o estadio sucesivos.
Subestadio reflejo | Estadio Impulsivo
El primero es llamado por Wallon como estadio impulsivo o nivel reflejo según Piaget. En todo caso, se caracteriza por el predominio de las sensaciones interoceptivas y propioceptivas. Desaparecen los reflejos arcaicos y aparecen los reflejos aprendidos o condicionados, ligados a las necesidades vitales alimenticias y posturales del bebé.
Subestadio emotivo
Hacia los seis meses aparece un subestadio emotivo, llamado así por Wallon. Predomina una función tónica que organiza los sistemas interoceptivos y propioceptivos. Aquí se sitúa el origen de las primeras emociones y da lugar al diálogo tónico bebé-madre como primera forma de comunicación humana.
Subestadio sensoriomotor | Estadio del espejo
Posteriormente encontramos el estadio sensoriomotor, denominado así por Piaget. Se prolonga hasta el final del segundo año y se caracteriza por la aparición y desarrollo de la actividad psicomotriz. Esta actividad se desenvuelve en dos direcciones:
- Exploración del espacio y manipulación de objetos
- Actividad tónico postural.
Funciones importantes que se desarrollan en esta época son la prensión, el autodesplazamiento (gateo, marcha y la carrera) y el paso del espacio próximo al espacio locomotor.
Según Jacques Lacan y su psiconanálisis, encontramos en esta fase el desarrollo del estadio del espejo, como experiencia decisiva para el reconocimiento del propio cuerpo, la integración de la imagen corporal y el encuentro con el deseo del otro.
Para Piaget, es la época de la inteligencia sensoriomotriz. El niño realiza actos con una cierta lógica práctica, imita gestos y expresiones que podemos considerar como un preámbulo de la representación.
Subestadio proyectivo
Aparece durante el segundo año y se prolonga durante el tercero. La actividad pasa de ser sensoriomotriz a ideomotriz. Las imágenes mentales son proyectadas en actos. El tipo de actividad más utilizado es el de la imitación de gestos y actitudes, desarrollando así la capacidad representativa. Se perfecciona la marcha y la carrera, el equilibrio dinámico y el control postural.
Con este estadio se cierra la etapa de la experiencia del cuerpo vivido, que podemos considerar como el primer esbozo del esquema corporal.
2. Fases del esquema corporal (3-12 años)
Las dos siguientes fases las podemos encuadrar dentro de las fases del desarrollo del esquema corporal.
La adecuada construcción del esquema corporal depende de cuatro factores:
- El desarrollo motor global y la adecuada organización de los niveles motor, sensorial y perceptivo.
- El investimento afectivo del propio cuerpo.
- La función ideatoria.
- La integridad y maduración de los centros nerviosos.
Ajuriagerra, en 1970, distingue tres etapas en la construcción del esquema corporal:
- Etapa de cuerpo vivido (0-3 años)
- Etapa de la discriminación perceptiva (3-7 años)
- Etapa de la representación mental y del conocimiento del propio cuerpo
Discriminación perceptiva
El perfeccionamiento de una motricidad es esencialmente lúdica y placentera. En ella el cuerpo del niño se presenta también como emisor del juego simbólico en la medida que representa con gestos los objetos y las acciones de las personas.
La evolución de la percepción del propio cuerpo va hacia una discriminación de las diferentes partes del mismo, dentro de la noción de unidad corporal como estructura global. Esta percepción se da mediante la asociación de datos visuales y kinestésicos, y mediante la verbalización de las diferentes partes del cuerpo que favorece la representación mental. Es hacia los seis años cuando el niño puede tener ya una buena representación topológica de su cuerpo y sus partes.
El espacio orientado se gesta en el propio cuerpo, organizándose a partir de él, los ejes de referencia. El tronco y las piernas materializan la vertical; los brazos extendidos, la horizontal. A partir de estos ejes se orienta la derecha y la izquierda, el delante y el detrás. El niño de 6-7 años ha interiorizado el eje corporal y puede proyectar esta orientación corporal hacia el exterior. Se adquiere la lateralización definitiva con el consiguiente predominio lateral de la derecha o la izquierda.
La representación mental del propio cuerpo es posible gracias a una doble imagen corporal:
- El esquema postural, que representa la estabilidad estática.
- La imagen dinámica correspondiente al esquema en acción.
El niño de 7-8 años puede situarse en referencia a los objetos y situar estos unos en relación con otros. Además, la representación simbólica permite operaciones espaciales representadas sobre un espacio virtual.
El tiempo más significativo de la formación llega sobre los doce años. El niño, ya en su preadolescencia, puede integrar los datos de lo vivido con los datos perceptivos y cognitivos, condición necesaria para la unidad afectiva e intelectual de la persona. Su propia imagen ya es rica en detalles.
[:en]The functions of body movement are a major psychotherapeutic and pedagogical tool of utmost importance in daily life and in sports either at the grassroots level as a professional. Psychomotor part of two concepts that come together: neurology and psychologyFrom the neurological perspective refers to three systems it is:
- The pyramidal regulatory system of voluntary movement
- The extrapyramidal system that regulates the automated activity
- Cerebellar system controller internal balance.
From psychology, body movement is considered as a form of expression and communication that allows contact with the outside, settling and acting on the outside world. This movement is articulated by three factors.
- Affectivity.
- The language.
- The intelligence.
We have to take into account the evolution and change that occurs over time in our motor skills because of a genesis and maturation they pass through various stages.
The key elements of motor skills are:
Muscle tone: evolves throughout life, but the first months are therefore important relevance.
Harmony kinetics: encandenar gestural movements or motors in time and space.
The term motor skills was first coined by
Other authors have shaped the concept:
Jean Piaget: movement and action as the source of the development of intelligence.
Henri Wallon noted the importance of the tonic role in communication and emotions.
Sigmund Freud: the body is the place where unconscious drives and symptoms, translation of a psychic conflict manifest.
Julian de Ajuriaguerra institutes motor skills as an original and specific practice. States that allow bodily symptoms reach the core of the problem, which is usually located in the tonic-emotional origin of the relationship control.
Ajuriaguerra defines the concepts of the present motor skills:
- Sstatic coordination
- Dynamic and eye-hand
- spatial and temporal organization
- Structuring the body schema
- Affirmation of laterality
- Tonic domain
Psychomotor development stages
Psychomotor early childhood (0-3 years)
Phases of the body schema
Body awareness (3-7 years)
Knowledge representation and body (7-12 years) own
1. Psychomotor early childhood (0-3 years)
This stage can be divided into three sub-stages or successive stage.
Substage reflection | Impulsive stadium
The first is called by Wallon stadium as impulsive or reflex level according to Piaget. In any case, it is characterized by the predominance of interoceptive and proprioceptive sensations. Disappear primitive reflexes and learned or conditioned reflexes, linked to maintenance and postural vital needs of the baby appear.
Emotional substage
By six months an emotional substage, named for Wallon appears. Dominated by a tonic function organized interoceptive and proprioceptive systems. Here the origin of the first emotions stands and leads to dialogue tonic baby-mother as the first form of human communication.
Sensorimotor substage | Mirror Stage
Later we find the sensorimotor stage, named for Piaget. It continues until the end of the second year and is characterized by the appearance and development of psychomotor activity. This activity takes place in two directions:
Space exploration and manipulation of objects
tonic postural activity.
Important functions developed in this period are the Auto Scroll (crawling, walking and running) grip, and the passage of locomotor space next to space.
According to Jacques Lacan and his psiconanálisis, we find at this stage the development of the mirror stage, as decisive experience for the recognition of the body, the integration of body image and the encounter with the other’s desire.
For Piaget, it is the time of sensorimotor intelligence. The child performs acts with a certain logic practice, imitates gestures and expressions that can be considered as a preamble of representation.
Projective substage
It appears in the second year and continues for the third. The activity goes from sensorimotor to ideomotor. Mental images are projected into action. The type of activity most commonly used is the imitation of gestures and attitudes, thus developing representative capacity. the walking and running, dynamic balance and postural control is perfected.
With this stage the stage of lived experience body, which can be considered the first sketch of body schema is closed.
2. Phases of body schema (3-12 years)
The next two phases can frame within the phases of development of the body schema.
[Mks_pullquote align = “left” width = “300” size = “24” bg_color = “# 000000” txt_color = “# ffffff”] The body schema is the perception conscious and unconscious as well as knowledge and representation of the body. [/ mks_pullquote]Proper construction of the body schema depends on four factors:
Global engine development and engine proper organization of the levels, sensory and perceptive.
Affective investimento’s own body.
The ideational function.
Integrity and maturation of the nerve centers.
Ajuriagerra in 1970, distinguishes three stages in the construction of the body schema:
Lived body stage (0-3 years)
Perceptual discrimination stage (3-7 years)
Stage of mental representation and understanding of the body
Perceptual discrimination
Perfecting a motor is essentially playful and enjoyable. In her child’s body it is also presented as issuer of symbolic play in the measure representing objects with gestures and actions of people.
The evolution of the perception of the body goes to discriminate against different parts of it, within the concept of unity as overall body structure. This perception is given by associating visual and kinesthetic data, and by verbalizing different parts of the body that promotes mental representation. It is around six years old when the child may already have a good topological representation of your body and its parts.
Oriented space is brewing in the body itself, organizing from it, the reference axes. The trunk and legs materialize the vertical; arms outstretched, horizontal. From these axes right and left, in front and behind targets. 6-7 years child has internalized the body axis and this body can project outward orientation. the final lateralization is acquired with the resulting lateral dominance of the right or left.
The mental representation of the body is possible thanks to a double body image:
Postural scheme, which represents the static stability.
The dynamic image corresponding to the scheme in action.
The child of 7-8 years can be placed in reference to objects and put these in relation to each other. Moreover, symbolic representation allows space operations represented on a virtual space.
The most significant training time reaches about twelve years. The boy, already in preadolescence, can integrate data of lived experience with perceptual and cognitive data, necessary for the emotional and intellectual unity of a person. Your own image is already rich in detail.[:gl]As funcións do movemento corporal constitúen unha gran ferramenta psicoterapéutica e pedagóxica de suma importancia tanto na vida cotiá como na práctica deportiva xa sexa a nivel de base como a nivel profesional. A psicomotricidade forma parte de dous conceptos que conflúen: a neurología e a psicoloxía
Desde a perspectiva neurológica faise referencia a tres sistemas:
- O sistema piramidal, regulador do movemento voluntario
- O sistema extrapiramidal que regula a actividade automatizada
- O sistema cerebeloso, regulador do equilibrio interno.
Desde a psicoloxía, o movemento corporal é considerado como unha forma expresiva e de comunicación que permite un contacto co exterior, acomodándonos e actuando sobre ese mundo exterior. Este movemento articúlase por tres factores.
- A afectividad.
- A linguaxe.
- A intelixencia.
Temos que ter en conta a evolución e cambio que se produce ao longo do tempo na nosa psicomotricidade debido a unha xénese e maduración que van pasando por diversas etapas.
Os elementos fundamentais da psicomotricidade son:
Ton muscular: evoluciona ao longo de toda a vida, pero os primeiros meses son de impotante relevancia.
Harmonía cinética: encandenar os movementos gestuales ou motores no tempo e o espazo.
O termo psicomotricidade foi acuñado por primeira vez por
Outros autores han ir dando forma ao concepto:
Jean Piaget: o movemento e acción como orixe do desenvolvemento da intelixencia.
Henri Wallon: sinalou a importancia da función tónica na comunicación e as emocións.
Sigmud Freud: o corpo é o lugar onde se manifestan as pulsións inconscientes e os síntomas, tradución dunha conflitividade psíquica.
Julian de Ajuriaguerra instituye a psicomotricidade como unha práctica orixinal e específica. Afirma que os síntomas corporais permiten chegar ao núcleo do problema, que se sitúa normalmente no control tónico-emocional, orixe da relación.
Ajuriaguerra define os conceptos da psicomotricidade actual:
- Coordinación estática
- Dinámica e óculo-manual
- Organización espacial e temporal
- Estructuración do esquema corporal
- Afirmación da lateralidad
- Dominio tónico
Etapas do desenvolvemento psicomotor
- Psicomotricidade da primeira infancia (0-3 anos)
- Fases do esquema corporal
- Percepción do propio corpo (3-7 anos)
- Representación e coñecemento do propio corpo (7-12 anos)
1. Psicomotricidade da primeira infancia (0-3 anos)
Esta etapa pódese dividir en tres subetapas ou estadio sucesivos.
Subestadio reflicto | Estadio Impulsivo
O primeiro é chamado por Wallon como estadio impulsivo ou nivel reflicto segundo Piaget. En todo caso, caracterízase polo predominio das sensacións interoceptivas e propioceptivas. Desaparecen os reflexos arcaicos e aparecen os reflexos aprendidos ou condicionados, ligados ás necesidades vitais alimenticias e posturales do bebé.
Subestadio emotivo
Cara ao seis meses aparece un subestadio emotivo, chamado así por Wallon. Predomina unha función tónica que organiza os sistemas interoceptivos e propioceptivos. Aquí sitúase a orixe das primeiras emocións e dá lugar ao diálogo tónico bebé-nai como primeira forma de comunicación humana.
Subestadio sensoriomotor | Estadio do espello
Posteriormente atopamos o estadio sensoriomotor, denominado así por Piaget. Prolóngase até o final do segundo ano e caracterízase pola aparición e desenvolvemento da actividade psicomotriz. Esta actividade desenvólvese en dúas direccións:
- Exploración do espazo e manipulación de obxectos
- Actividade tónico postural.
Funcións importantes que se desenvolven nesta época son a prensión, o autodesplazamiento (gateo, marcha e a carreira) e o paso do espazo próximo ao espazo locomotor.
Segundo Jacques Lacan e o seu psiconanálisis, atopamos nesta fase o desenvolvemento do estadio do espello, como experiencia decisiva para o recoñecemento do propio corpo, a integración da imaxe corporal e o encontro co desexo do outro.
Para Piaget, é a época da intelixencia sensoriomotriz. O neno realiza actos cunha certa lóxica práctica, imita xestos e expresións que podemos considerar como un preámbulo da representación.
Subestadio proyectivo
Aparece durante o segundo ano e prolóngase durante o terceiro. A actividade pasa de ser sensoriomotriz a ideomotriz. As imaxes mentais son proxectadas en actos. O tipo de actividade máis utilizado é o da imitación de xestos e actitudes, desenvolvendo así a capacidade representativa. Perfecciónase a marcha e a carreira, o equilibrio dinámico e o control postural.
Con este estadio péchase a etapa da experiencia do corpo vivido, que podemos considerar como o primeiro esbozo do esquema corporal.
2. Fases do esquema corporal (3-12 anos)
As dúas seguintes fases podémolas encadrar dentro das fases do desenvolvemento do esquema corporal.
A adecuada construción do esquema corporal depende de catro factores:
- O desenvolvemento motor global e a adecuada organización dos niveis motor, sensorial e perceptivo.
- O investimento afectivo do propio corpo.
- A función ideatoria.
- A integridade e maduración dos centros nerviosos.
Ajuriagerra, en 1970, distingue tres etapas na construción do esquema corporal:
Etapa de corpo vivido (0-3 anos)
Etapa da discriminación perceptiva (3-7 anos)
Etapa da representación mental e do coñecemento do propio corpo
Discriminación perceptiva
O perfeccionamento dunha motricidad é esencialmente lúdica e pracenteira. Nela o corpo do neno preséntase tamén como emisor do xogo simbólico na medida que representa con xestos os obxectos e as accións das persoas.
A evolución da percepción do propio corpo vai cara a unha discriminación das diferentes partes do mesmo, dentro da noción de unidade corporal como estrutura global. Esta percepción dáse mediante a asociación de datos visuais e kinestésicos, e mediante a verbalización das diferentes partes do corpo que favorece a representación mental. É cara ao seis anos cando o neno pode ter xa unha boa representación topológica do seu corpo e os seus partes.
O espazo orientado xestase no propio corpo, organizándose a partir del, os eixos de referencia. O tronco e as pernas materializan a vertical; os brazos estendidos, a horizontal. A partir destes eixos oriéntase a dereita e a esquerda, o diante e o detrás. O neno de 6-7 anos ha interiorizado o eixo corporal e pode proxectar esta orientación corporal cara ao exterior. Adquírese a lateralización definitiva co consecuente predominio lateral da dereita ou a esquerda.
A representación mental do propio corpo é posible grazas a unha dobre imaxe corporal:
O esquema postural, que representa a estabilidade estática.
A imaxe dinámica correspondente ao esquema en acción.
O neno de 7-8 anos pode situarse en referencia aos obxectos e situar estes uns en relación con outros. Ademais, a representación simbólica permite operacións espaciais representadas sobre un espazo virtual.
O tempo máis significativo da formación chega sobre os doce anos. O neno, xa no seu preadolescencia, pode integrar os datos do vivido cos datos perceptivos e cognitivos, condición necesaria para a unidade afectiva e intelectual da persoa. A súa propia imaxe xa é rica en detalles.[:]





Añadir Comentario