Educación

[:es]La Teoría del Desarrollo Cognitivo de Piaget[:en]The Cognitive Development Theory of Piaget[:gl]A Teoría do Desenvolvemento Cognitivo de Piaget[:]

[:es]

Son varias las teorías sobre el desarrollo cognitivo que diferentes autores han postulado a lo largo de los años (Shaie, Vygotsky…), pero sin duda el trabajo del psicólogo suizo Jean Piaget (1896-1980) es una de la más extendida y una referencia para el resto de teorías de la psicología del desarrollo o evolutiva. 

Epistemología genética.

La teoría piagetiana partía de un sistema filosófico sobre una base biológica del conocimiento. El problema filosófico del que partía Piaget es una cuestión epistemológica, el qué es y cómo se produce el conocimiento, abordada de forma empírica sobre los supuestos biológicos y la investigación psicólogica. Por tanto, a esa cuestión epistemológica se le añada la cuestión ontogénica, el cómo se desarrolla ese conocimiento adquirido. Lo que se termina conociendo como epistemología genética

Para Piaget hay una verdad fundamental: la continuidad funcional que existe entre la vida y el pensamiento. Por tanto, deduce que no existe discontinuidad entre el pensamiento del niño, el del adulto y el científico, sino que ese pensamiento se va generando unos a partir de otros desde la base biológica previa. La novedad es lo que caracteriza principalmente al conocimiento.  El incremento del conocimiento y como se elaboran las nuevas estructuras del mismo a partir de las precedentes es el problema al que intenta dar respuesta la epistemología genética que propone Piaget.  

El conocimiento proviene de las interacciones entre el sujeto y los objetos, las cuales implican actividades interdependientes entre ellos según un proceso continuo y en espiral que el sujeto deberá ir aprendiendo a coordinar para implementar nuevas acciones a partir de las anteriores. 

Procesos de cambio.

Estos procesos de cambio se producen a partir de dos procesos complementarios e inseparables: la adaptación y la organización. 

  • Adaptación (plano externo), se produce cuando en la interacción del individuo con el medio, el organismo experimenta cambios beneficiosos útiles para la supervivencia. Dentro de la adptación existen dos procesos básicos fundamentales desde el punto de vista biológico e intelectual:
    • Asimilación: proceso por el que las estructuras psicológicas previas se imponen a los nuevos elementos modificándolos para integrarlos en el conocimiento. El organismo responde a un estímulo porque ya posee un esquema o estructura psicológica para poder interpretarlo.
    • Acomodación: proceso por el que se modifican las estructuras psicológicas internas en función de las variaciones de las condiciones externas. Se ajustan los esquemas previos para hacerlos consistentes con las nuevas experiencias.
  • Organización (plano interno), proceso por el cual se van integrando esos cambios mediante reestructuraciones internas del sistema en su conjunto.

Las estructuras psicológicas, según Piaget.

La organización interna parte de los conceptos acción, esquema o estructura psicológica. 

Acción: medio por el cual el sujeto entra en contacto con los objetos para conocerlos y modificarlos y ser fuente de conocimiento a través del ajuste del esquema subyacente genérico para asimilar el objeto. 

Esquema: aquello que hay repetible y generalizable en una acción. Por tanto, es un patrón de conducta organizado, considerado como la unidad básica del funcionamiento cognitivo. 

Los estadios del desarrollo, según Piaget.

Teniendo en base una organización sincrónica u horizontal de las acciones y esquemas o estructuras psicológicas el desarrollo cognitivo se concibe como un proceso mediante el cual los esquemas de acción se van diferenciando y diversificando a partir de las formas más elementales hasta las más complejas. Además, ese desarrollo forma parte de un proceso de combinación y coordinación de todas las estructuras del conjunto que permiten así hablar de diferentes niveles o estadios evolutivos: 

Sobre estos cimientos, evolucionan los famosos cuatro estadios del desarrollo según Piaget, también llamados periodos o niveles: 

  1. Periodo del desarrollo sensoriomotor: se produce entre 0-2 años
    aproximadamente. La evolución de la inteligencia se basa en sensaciones y en ir explorando repetitivamente los objetos que rodean al niño o niña.
  2. Periodo preoperatorio o etapa representativa: hasta los 7-8 años. El niño o niña a comienza a expresar lo que quiere, incorporando algo que le diferencia de otros seres vivos: el lenguaje. Utiliza la imitación o los juegos como vía de comunicación.
  3. Periodo de las operaciones concretas: de 7-11 años. El niño o niña es
    capaz de ordenar, clasificar y relacionar las cosas aplicando la lógica.
  4. Periodo de las operaciones abstractas o formales: hasta los 15 años. El niño o niña es capaz de relacionar operaciones abstractas: parte de
    hipótesis, las valora y estudia y trata de solucionarlas. Incorpora el
    pensamiento adulto.

Tres son los criterios básicos que utilizo Piaget para identificar esas formas de organización estructural:

  1. Totalidades estructuradas, cada una de ellas debe poder explicar la diversidad de las conductas observadas en el estadio correspondiente.
  2. Secuencia general de los estadios, debe quedar claro cómo se ubica cada etapa dentro de la secuencia.
  3. Orden constante de sucesión en las distintas estructuras y estadios.

Estos son algunos de los postulados básicos de la teoría del desarrollo cognitivo de Piaget, que es mucho más extensa y ha servido de base para muchas otras teorías. Sin embargo, ha sido criticada en varios aspectos. Quizás la crítica de mayor repercusión es el escaso papel que se le atribuye al lenguaje y los factores sociales dentro del desarrollo lo cual es paradójico ya que su teoría se basa en informes verbales de los sujetos. 

[:en]

They are varied the theories on the cognitive development that different authors have posited along the years (Shaie, Vygotsky…) But definitely the work of the Swiss psychologist Jean Piaget (1896-1980) is one of the most widespread and a reference for the rest of theories of the psychology of the development or evolutionary. 

Genetic epistemology.

The theory piagetiana split of a philosophical system on a biological base of the knowledge. The philosophical problem of the that split Piaget is an epistemological question, the what is and how produces  the knowledge, tackled of empirical form on the biological suppositions and the investigation psicólogica. Therefore, to this epistemological question add him  the question ontogénica, the how develops  this knowledge purchased. What finishes  knowing like genetic epistemology

For Piaget there is a fundamental truth: the functional continuity that exists between the life and the thought. Therefore, it deduces that it does not exist discontinuity between the thought of the boy, the one of the adult and the scientist, but this thought goes  generating ones from others from the previous biological base. The novelty is what characterises mainly to the knowledge.  The increase of the knowledge and as they elaborate  the new structures of the same from the precedents is the problem to the that tries to give answer the genetic epistemology that proposes Piaget.  

The knowledge comes from of the interactions between the subject and the objects, which involve interdependent activities between them according to a continuous process and in spiral that the subject will have to go learning to coordinate to implement new actions from the previous. 

Processes of change.

These processes of change produce  from two complementary processes and inseparable: the adaptation and the organisation. 

  • Adaptation (external plane), produces  when in the interaction of the individual with the half, the organism experiences useful beneficial changes for the survival. Inside the adptación exist two basic processes fundamental from the biological and intellectual point of view:
    • Assimilation: process by which the previous psychological structures impose  to the new elements modifying them to integrate them in the knowledge. The organism answers to a stimulus because it already possesses a diagram or psychological structure to be able to interpret it.
    • Acomodación: Process by which modify  the psychological structures interns in function of the variations of the external conditions. They adjust  the previous diagrams to do them consistent with the new experiences.
  • Organisation (internal plane), process whereby go  integrating these changes by means of internal restructurings of the system in his group.

The psychological structures, according to Piaget.

The internal organisation part of the concepts action, diagram or psychological structure. 

Action: half whereby the subject goes in in contact with the objects to know them and modify them and be source of knowledge through the adjust of the generic underlying diagram to assimilate the object. 

Diagram: that that there is repetible and generalizable in an action. Therefore, it is a pattern of behaviour organised, considered like the basic unit of the cognitive operation. 

The stadiums of the development, according to Piaget.

Having in base an organisation sincrónica or horizontal of the actions and diagrams or psychological structures the cognitive development conceives  like a process by means of which the diagrams of action go  differentiating and diversifying from the most elementary forms until the most complex. Besides, this development forms part of a process of combination and coordination of all the structures of the group that allow like this speak of different levels or evolutionary stadiums: 

Entrada Relacionada

On these foundations, evolve the famous four stadiums of the development according to Piaget, also called periods or levels: 

  1. Period of the development sensoriomotor: it produces  between 0-2 years
    roughly. The evolution of the intelligence bases  in feelings and in going exploring repetitivamente the objects that surround to the boy or girl.
  2. Period preoperatorio or representative stage: until the 7-8 years. The boy or girl to begins to express what want to, incorporating something that differentiates him of other living beings: the language. It uses the imitation or the games like road of communication.
  3. Period of the concrete operations: of 7-11 years. The boy or girl is
    able to order, classify and relate the things applying the logic.
  4. Period of the abstract or formal operations: until the 15 years. The boy or girl is able to relate abstract operations: part of
    hypothesis, values them and studies and treats to solve them. It incorporates the
    thought adult.

Three are the basic criteria that use Piaget to identify these forms of structural organisation:

  1. Wholes structured, each one of them has to can explain the diversity of the behaviours observed in the corresponding stadium.
  2. General sequence of the stadiums, has to remain clear how situates  each stage inside the sequence.
  3. Constant order of succession in the distinct structures and stadiums.

These are some of the basic postulates of the theory of the cognitive development of Piaget, that is much more extensive and has served of base for many other theories. However, it has been criticised in several appearances. Perhaps the criticism of greater repercussion is the scarce paper that attributes him  to the language and the social factors inside the development which is paradoxical since his theory bases  in verbal reports of the subjects. 

 

 

[:gl]

Son varias as teorías sobre o desenvolvemento cognitivo que diferentes autores postularon ao longo dos anos (Shaie, Vygotsky…) pero sen dúbida o traballo do psicólogo suízo Jean Piaget (1896-1980) é unha da máis estendida e unha referencia para o resto de teorías da psicoloxía do desenvolvemento ou evolutiva. 

Epistemoloxía xenética.

A teoría piagetiana partía dun sistema filosófico sobre unha base biolóxica do coñecemento. O problema filosófico do que partía Piaget é unha cuestión epistemológica, o que é e como se produce o coñecemento, abordada de forma empírica sobre os supostos biolóxicos e a investigación psicólogica. Por tanto, a esa cuestión epistemológica engádaselle a cuestión ontogénica, o como se desenvolve ese coñecemento adquirido. O que se termina coñecendo como epistemoloxía xenética

Para Piaget hai unha verdade fundamental: a continuidade funcional que existe entre a vida e o pensamento. Por tanto, deduce que non existe discontinuidad entre o pensamento do neno, o do adulto e o científico, senón que ese pensamento vaise xerando uns a partir doutros desde a base biolóxica previa. A novidade é o que caracteriza principalmente ao coñecemento.  O incremento do coñecemento e como se elaboran as novas estruturas do mesmo a partir das precedentes é o problema ao que tenta dar resposta a epistemoloxía xenética que propón Piaget.  

O coñecemento provén das interaccións entre o suxeito e os obxectos, as cales implican actividades interdependientes entre eles segundo un proceso continuo e en espiral que o suxeito deberá ir aprendendo a coordinar para implementar novas accións a partir das anteriores. 

Procesos de cambio.

Estes procesos de cambio prodúcense a partir de dous procesos complementarios e inseparables: a adaptación e a organización. 

  • Adaptación (plano externo), prodúcese cando na interacción do individuo co medio, o organismo experimenta cambios beneficiosos útiles para a supervivencia. Dentro da adptación existen dous procesos básicos fundamentais desde o punto de vista biolóxico e intelectual:
    • Asimilación: proceso polo que as estruturas psicolóxicas previas imponse aos novos elementos modificándoos para integralos no coñecemento. O organismo responde a un estímulo porque xa posúe un esquema ou estrutura psicolóxica para poder interpretalo.
    • Acomodación: proceso polo que se modifican as estruturas psicolóxicas internas en función das variacións das condicións externas. Axústanse os esquemas previos para facelos consistentes coas novas experiencias.
  • Organización (plano interno), proceso polo cal se van integrando eses cambios mediante reestruturacións internas do sistema no seu conxunto.

As estruturas psicolóxicas, segundo Piaget.

A organización interna parte dos conceptos acción, esquema ou estrutura psicolóxica. 

Acción: medio polo cal o suxeito entra en contacto cos obxectos para coñecelos e modificalos e ser fonte de coñecemento a través do axuste do esquema subxacente xenérico para asimilar o obxecto. 

Esquema: aquilo que hai repetible e generalizable nunha acción. Por tanto, é un patrón de conduta organizado, considerado como a unidade básica do funcionamento cognitivo. 

Os estadios do desenvolvemento, segundo Piaget.

Tendo en base unha organización sincrónica ou horizontal das accións e esquemas ou estruturas psicolóxicas o desenvolvemento cognitivo concíbese como un proceso mediante o cal os esquemas de acción vanse diferenciando e diversificando a partir das formas máis elementais até as máis complexas. Ademais, ese desenvolvemento forma parte dun proceso de combinación e coordinación de todas as estruturas do conxunto que permiten así falar de diferentes niveis ou estadios evolutivos: 

Sobre estes cimentos, evolucionan o famosos catro estadios do desenvolvemento segundo Piaget, tamén chamados períodos ou niveis: 

  1. Período do desenvolvemento sensoriomotor: prodúcese entre 0-2 anos
    aproximadamente. A evolución da intelixencia baséase en sensacións e en ir explorando repetitivamente os obxectos que rodean ao neno ou nena.
  2. Período preoperatorio ou etapa representativa: até os 7-8 anos. O neno ou nena a comeza a expresar o que quere, incorporando algo que lle diferencia doutros seres vivos: a linguaxe. Utiliza a imitación ou os xogos como vía de comunicación.
  3. Período das operacións concretas: de 7-11 anos. O neno ou nena é
    capaz de ordenar, clasificar e relacionar as cousas aplicando a lóxica.
  4. Período das operacións abstractas ou formais: até os 15 anos. O neno ou nena é capaz de relacionar operacións abstractas: parte de
    hipótese, valóraas e estuda e trata de solucionalas. Incorpora o
    pensamento adulto.

Tres son os criterios básicos que utilizo Piaget para identificar esas formas de organización estrutural:

  1. Totalidades estruturadas, cada unha delas debe poder explicar a diversidade das condutas observadas no estadio correspondente.
  2. Secuencia xeral dos estadios, debe quedar claro como se sitúa cada etapa dentro da secuencia.
  3. Orde constante de sucesión nas distintas estruturas e estadios.

Estes son algúns dos postulados básicos da teoría do desenvolvemento cognitivo de Piaget, que é moito máis extensa e serviu de base para moitas outras teorías. Con todo, foi criticada en varios aspectos. Quizais a crítica de maior repercusión é o escaso papel que se lle atribúe á linguaxe e os factores sociais dentro do desenvolvemento o cal é paradoxal xa que a súa teoría baséase en informes verbais dos suxeitos. 

 

 

 

[:]
Iván Pico

Director y creador de Psicopico.com. Psicólogo Colegiado G-5480. Graduado en Psicología. Diplomado en Ciencias Empresariales y Máster en Orientación Profesional. Máster en Psicología del Trabajo y Organizaciones. Posgrado en Psicología del Deporte y Entrenador Profesional de Futsal Nivel 3. Visita la sección "Sobre mí"para saber más. ¿Quieres una consulta personalizada? ¡Contacta conmigo en https://ivanpico.es/!