Deporte

Preparación psicolóxica para a competición: a psicoloxía como parte da planificación deportiva.

preparcion psicologica deporte

O traballo do psicólogo deportivo comeza na pretemporada. Do mesmo xeito que durante as semanas previas á competición trabállase no alto porcentaxe o estado físico-condicional e resto de traballo técnico-táctico, as capacidades psicolóxicas deben ser traballadas desde o principio. Usar a figura do psicólogo como revulsivo ou de forma puntual pode ser menos efectiva ao ser visto polo grupo como un axente externo, cando en realidade debería ser visto como parte activa do corpo técnico de forma natural, polo menos nos equipos de alto rendemento.

A pretemporada é o período pre-competitivo no que se prepara aos xogadores e colectivo para a ou as competicións específicas que terán lugar durante o período competitivo. Esta preparación variará en función das competicións a disputar e o seu nivel de importancia: liga, copa, etc. Algunhas delas como poden ser as competicións menores, como amigables ou mesmo partidos oficiais de supercopa que se adoitan xogar a principios de tempada, que deben ser diferenciadas das competicións test máis trascedentes. Lóxico.

>> Artigo relacionado: Diferenza entre rendemento no adestramento e na competición.

Preparación psicolóxica da competición.

Existen dous grandes puntos xerais á hora da preparación psicolóxica específica dos deportistas, determinar o plan de actuación e a exposición aos condicionantes.

  1. Plan de actuación para a competición: a toma de decisións.

A elección de estratexias para afrontar as competicións. Trataríase de analizar as demandas da competición e a valoración dos recursos existentes tanto humanos como materiais (os propios xogadores ou corpo técnico) de face a elaborar o plan de actuación máis adecuado e tomar as decisións pertinentes. O adestrador, corpo técnico e os propios xogadores analizan as demandas da competición para elixir a estratexia e planificación a seguir. O psicólogo axudará a perfeccionar estes plans e o método de traballo a seguir.

Durante este proceso tómanse as decisións de establecer os obxectivos deportivos en función da competición, os xogadores dispoñibles (altas, baixas, estado físico e mental), os recursos humanos e materiais e as características da competición (liga regular, eliminatorias, fases de grupos, etc.), os rivais ou o calendario de competición e adestramentos.

>> Artigo relacionado: O deporte mellora a intelixencia emocional, segundo a ciencia.

Algo importante nestas fases é xa delimitar as alternativas ao plan de actuación, elaboración táboas comparativas entre plans que permitan comprar os seus proles e os seus contras para poder estudar estratexias para eliminar as desvantaxes dos plans de actuación. Con todo isto tómase a decisión final e a estratexia a seguir na planificación da tempada ou competición específica.

Preparación do plan de actuación.

Normalmente as competicións son moi seguidas entre si (liga, copa, etc.) polo que á hora de tomar a decisión seguiranse estes pasos:

  1. Establecer un obxectivo principal e outros dous obxectivos máis (un mellor que outro) para o caso de que as expectativas varíen durante a competición.
  2. Elaborar obxectivos individuais para os deportistas, de forma flexible e adaptados á competición.
  3. Coñecer os momentos máis críticos da competición (rivais máis difíciles ou máis fáciles) e o que sucederá en función do resultado.
  4. Estudar as alternativas ao plan inicial e previr as posibles dificultades (lesións, sancións, eliminacións, baixas…)
  5. Determinar as demandas durante os períodos de pausa entre competicións ou descansos.

Este período correspóndese coa pretemporada deportiva, onde o psicólogo iniciará a avaliación dos recursos mediante diversas estratexias de recollida de información.

  1. Exposición e ensaio das condicións da competición.

A exposición dos deportistas ás condicións específicas máis relevantes para a competición nos que poder ensaiar os plans de actuación. O máximo expoñente da exposición son os partidos amigables polo que haberá que decidir o cando se xogan e o nivel de cada un deles.

A exposición non debe xerar unha resposta emocional intensa cando a proximidade da competición achégase.

Durante o adestramento débense practicar as situacións reais de xogo que afectan a nivel emocional e de activación sobre o xogador: deliminar regras de xogo reais, efecto do árbitro sobre o xogo, situacións de inferioridade, rivais superiores (partidos contra equipos doutra categoría) ou mesmo realizar sesións baixo presión (afección, público…). En deportes de elite o psicólogo deportiva ha de ter tamén en conta as relacións externas do xogador asociadas á competición tales como roldas de prensa ou atención a medios ou redes sociais.

>> Artigo relacionado: Autoeficacia profesional: un empuxón cara ao éxito laboral

As situacións pódense practicar tanto en vivo como en imaxinación, as primeiras delas de forma integrada cos exercicios de xogo real condicionado e as segundas en sesións supervisadas co psicólogo ou mesmo instruír aos xogadores para que eles mesmos poidan realizalas. Por exemplo, imaxinar situacións de tensións do partido ou unha situación dun contra o porteiro. O ensaio en imaxinación é beneficioso sempre en momentos próximos á competición, de forma que se regula a activación. Ademais, pódese compaxinar con vídeos pre-partido do rival ou propios para lembrar situacións de xogo, iso si, sempre situacións reforzantes e non aquelas en as que os xogadores teñan maior debilidade. Trátase de mellorar o seu automotivación e confianza previa ao partido. En momentos posteriores poderase corrixir ese tipo de condutas negativas. Os vídeos motivacións deben ser expostos con tempo suficiente para equlibrar a activación do xogador.

En xeral a exposición non debe xerar unha resposta emocional intensa cando a proximidade da competición achégase para evitar un aumento da activación e un descenso do autocontrol e autoconfianza que será determinante o día da competición. É dicir, menor exposición canto máis proximidade á situación real, por este motivo a sesión anterior ao partido, en deportes de rendemento, adóitanse eliminar as situacións de tensións (xogo real condicionado). Próximo á competición si se deben realizar exercicios que os xogadores dominen para fomentar así o seu autoeficacia percibida.

Si o tempo de preparación é longo, unha pretemporada longa, a exposición máis aversiva debe ser ao principio durante os primeiros microciclos, que dará marxe á mellora das habilidades emocionais e de autocontrol. Posteriormente débense evitar situacións estresantes salvo para compensar unha excesiva relaxación (un partido moi sinxelo contra un rival doutra categoría).

O ensaio mediante a exposición cobra especial importancia en deportes nos que a estratexia ou os estímulos sexan moi constantes como sucede no futsal, balonmán ou baloncesto.

  1. Efectos psicolóxicos da preparación específica.

Dispor dunha planificación psicolóxica integrada co resto de planificación deportiva repercutirá principalmente en 7 aspectos fundamentais para calquera deporte:

  1. Control da activación, coñecer cando aumenta a activación e reducir a exposición a determinados estímulos para permitir o descanso psicolóxico.
  2. Medidas non adecuadas na competición menor –> necesítase activación.
  3. Fortalecemento da autoconfianza.
  4. Control da tensión. Sobre todo  en competicións con exceso de confianza.
  5. Aumento da motivación: falta de interese (incentivos, retos…), tensión controlada, esgotamento psicolóxico (redución carga adestramentos, non exposición, diversión., etc..)
  6. Control atencional. Estimulos máis relevantes.
  7. Mellora dos compoñentes da intelixencia emocional: autoconsciencia, empatía, automotivación, habilidades sociais e autocontrol emocional.

Por tanto, a preparación psicolóxica para as competicións específicas beneficiará na avaliación das demandas da propia competición e a toma de decisións sobre as estratexias deportivas e obxectivos, favorece a exposición e o ensaio e inciden directamente nas variables psicolóxicas que inflúen no rendemento deportivo e que serán trasladadas posteriormente á vida diaria do xogador como pode ser a motivación, a tensión, o autocontrol ou a autoeficacia percibida así como as variables sobre a intelixencia emociona, a creatividade ou a resolución de problemas.

Planificación do traballo psicolóxico da tempada.

O traballo psicolóxico presentado correspóndese á fase específica do adestramento deportivo. Con todo, o psicólogo  pode ter un papel importante durante toda a planificación anual de calquera equipo nestes 7 períodos fundamentais:

  1. Período xeral ou pretemporada. En equipos de alto rendemento corresponde normalmente con 6-7 semanas previas ao comezo da competición oficial. É o período no que o psicólogo recolle toda a información posible tanto a nivel individual como colectivo de face a realizar a avaliación psicolóxica. Para iso utiliza entrevistas individuais, test e probas específicas para deportistas ou xerais, autorregistros, rexistros de observación, etc.
  2. Período específico. Este período correspóndese co propio período competitivo e esténdese ao longo do 75% do tempo en función do deporte. É o traballo psicolóxico que se debe incluír dentro dos microciclos de contido específico xunto co resto de contido técnico-táctico e físico. O xogador aprende as ferramentas e destrezas psicolóxicas para alcanzar o maior rendemento deportivo.
  3. Traballo pre-partido. Fase de quecemento para a competición durante o cal se pretende conseguir o equilibrio de activación adecuado á competición.
  4. Psicoloxía do partido. É a porta en escena das habilidades onde o psicólogo ten máis parte observacional que activa. O propio xogador utiliza as ferramentas apresas para xestionar as súas emocións e autocontrolarse. O adestrador é o interventor activo cos xogadores que tamén aplica técnicas de comunicación ou motivación previamente apresas con axuda do psicólogo e adaptadas aos xogadores, partido e ambiente.
  5. Traballo post-partido. Avaliación do observado, entrevistas con corpo técnico e xogadores ou colectivas para mellorar os aspectos mentais negativos e potenciar os positivos que se deron durante o encontro. Todo isto falado previamente co corpo técnico. É a avaliación do desempeño psicolóxico xeneral.
  6. Traballo durante períodos “out”. Trátase da intervención en situacións de lesións, sancións ou aquelas que manteñen a un xogador afastado do terreo de xogo.  (lesións, fóra do equipo, etc.).
  7. Traballo externo. Traballo personalizado sobre comportamento ou situacións externas ao deporte que repercuten sobre o rendemento, o psicólogo orienta e asesora sobre temas máis persoais ou mesmo sobre adherencia ao adestramento, automotivación ou condutas inapropiadas. O psicólogo prevén as malas condutas do adestramento invisible.

Falamos do traballo do psicólogo como membro do corpo técnico. Aínda que non esquezamos a importancia das formacións ou charlas psicoeducativas en fomento da cultura deportiva e prevención de certas condutas inapropiadas por xogadores, adestradores e familias. Este último caso máis recomendadas a deporte de formación e que poden ser introductorias á figura do psicólogo deportivo membro do staff técnico dando confianza futura ao xogador para co traballo do psicólogo.

Lembra sempre, que a figura que controla todos estes aspectos é o psicólogo deportivo. Pon un psicólogo na túa vida.

Sobre el autor

Iván Pico

Graduado en Psicología (UNED). Nº Colegiado G-5480. Diplomado en Ciencias Empresariales (USC). Máster en Psicología del Trabajo y las Organizaciones. (INESEM). Máster Universitario Oficial en Orientación Profesional (UNED). Posgrado en Neuromarketing (Universidad Camilo José Cela). Técnico Deportivo Nivel II, fútbol sala (RFEF). Especialista en Psicología Aplicada al Deporte. Etc, etc...
Ver Página personal de Linkedin para información adicional o en la sección ¿Quién soy de la web? :)

Comentar

Click aquí para dejar un comentario

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.