Neurociencia Saúde Social

Factores que incitan a comer.

factores comer

Por que teño fame? A fame é unha das principais motivacións básicas da nosa especie de face a fornecer enerxía suficiente para sobrevivir ao organismo. Por tanto, unha definición de fame podería ser: impulso biolóxico que promove condutas dirixidas a restaurar o equilibrio homeostático interno achegando os nutrientes necesarios, que unha vez almacenados converteranse en enerxía, necesaria para o noso desenvolvemento como especie.

Todos os animais necesitan de alimentos para subsistir, quizais por ese motivo a evolución colocou sempre a boca preto do noso cerebro en practicamente todos os animais no que parece unha boa estratexia para dar unha resposta rápida ás peticións das rexións do cerebro que controlan as condutas alimenticias, principalmente o hipotálamo ventromedial e o hipotálamo lateral.

Con todo, esta función meramente adaptativa do noso cerebro primitivo máis animal viuse modificada, principalmente no o mundo occidental, pola gran dispoñibilidade alimenticia que posuímos hoxe en día. O acto para comer xa non só é necesidade senón que tamén se ve amplamente influenciado pola incorporación cultural de sabores pracenteiros (azucre, sal, etc…), a súa facilidade de acceso e diversos factores sociais e ambientais. Cada vez máis, a comida éntranos polos ollos. Por que comemos ás veces sen necesidade? Os factores ambientais teñen parte de culpa.

>> Artigo relacionado: Dourar a pílula: fármarcos que nos entran polos ollos.

Factores ambientais da conduta alimenticia.

Un estudo recente ha demostrado o gran impacto visual da comida sobre a nosa conduta alimenticia (Spence et ao., 2016). Atoparon gran actividade cerebral coa mera exposición de imaxes agradables de comida que desencadeaban respostas fisiológicas e psicolóxicas, especialmente no que chaman cerebro famento. De feito, é frecuente que utilizar pratos máis grandes incítenos a enchernos máis, a non deixalo baleiro coma se comésemos menos por ter un prato medio vacio aínda que sexa máis grande. É un exemplo máis de que a comida tamén entra polos ollos.

Como xa avanzamos, os humanos somos capaces de realizar comportamentos relacionados con comer sen que exista un déficit real dos nosos niveis de enerxía. É aquí onde entran en xogo outro tipo de factores ambientais, características dos alimentos (pracenteiros), factores sociais ou persoais (estado de ánimo, saúde, prezo, atractivo, a novidade, etc.) que nos motivan a comer (Martins e Pliner, 1998).

Factores sociais e comer.

A presenza de determinados estímulos externos poden provocar a conduta para comer.

  1. A expectativa de comida: aprendizaxe por condicionamento clásico.

Digamos que en moitas ocasións temos fame polo mero feito da expectativa que nos produce a comida en si. É dicir, o mero feito de ver a mesa posta en casa suscítanos as ganas para comer ou ao pasar por diante dun restaurante actívasenos o chip para comer. Non é un estímulo interno o que nos ordena” comer senón que nesta ocasión son estímulos alleos ao organismo.

  1. Presenza doutras persoas.

Comer é un comportamento socializado. Comemos máis cando estamos en presenza doutras persoas que tamén está a comer que cando estamos sós (Redd e De Castro, 1992). Ademais, comprobouse que a inxesta inadecuada de comida (escasa ou excesiva) prodúcese máis habitualmente cando se forma parte de grupos reducidos de persoas. É coma se perdésemos a vergoña por comer, sobre todo si alguén dese grupo é bo comedor.

  1. Horario e velocidade das comidas.

Existen normas culturais sobre os horarios de comidas influídas polo horario de traballos ou as obrigacións familiares ou sociais. Tendemos a realizar tres comidas máis abundantes ao día. Isto en ocasións propicia que se coma con maior velocidade debido a falta de tempo. Con todo, comer rápido non estimula o suficiente ao noso cerebro que non chega a recibir os sinais de completa saciedade, polo que tendemos a picotear máis e antes cando previamente comemos con présas, segundo un estudo publicado na revista Nature por De Graaf e Kok (2010). Por iso, masticar ben e comer sen présas, utilizar cubertos adecuadamente ou conversar mentres comemos axuda a relantizar o proceso de inxesta.

Relacionado con isto, comprobouse que comer mentres realizamos outra tarefa que focalice a nosa atención (ver a televisión, ler, etc.) inhibe a sensación de saciedade ao non estarlle prestando atención á comida, polo que comemos máis sen darnos conta.

  1. Tensión e soño. 

A tensión das nosas atarefadas vidas tamén favorece unha maior inxesta xa que o pouco tempo que temos fai que a expectativa do alimento fágao máis apetecible e á súa vez menos saciantes.

>> Artigo relacionado: Estratexias de afrontamiento fronte á tensión.

A falta de soño ou durmir mal tamén xera tensión e incrementa as hormonas que provocan fame e apetito (seguro que che levantaches algunha vez a picar algo de noite si non dás durmido) e á súa vez reduce os niveis de hormonas que provocan saciedade polo que si durmimos mal, en xeral, tamén comemos máis. Polo que recoméndoche ler este artigo con consellos sobre a hixiene do soño

Características dos alimentos. 

O noso metabolismo necesita inxerir diversos tipos de nutrientes para funcionar polo que a nosa dieta omnívora obríganos a seleccionar diferentes tipos de alimentos. Nesta selección dos alimentos inflúen, entre outras, estas variables:

1. Variedade dos alimentos.

Cando nos atopamos ante gran variedade de comida prodúcese un aumento da conduta de inxesta, é o que nos sucede cando estamos nun buffet libre dun hotel. É máis probable que collamos máis cantidade de comida polo mero feito de ter máis opcións que si só temos un tazón de leite con cereais. Ademais, as diferentes formas, cores e sabores incítannos a comer. É por este motivo que a bollería industrial, aínda que leva practicamente o mesmo tipo de nutrientes, teñen diferentes formas e ornamentacións. Si sempre comemos o mesmo tipo de alimento aburrímonos del, é o chamado fenómeno da saciedade sensorial específica, necesario para fomentar a procura de dietas variadas necesarias para o noso organismo.

2. Palatabilidad.

A palatabilidad é o valor hedónico dunha comida, que vén determinado pola variedade, textura, temperatura, aroma e sabor. O pracer é un dos factores de maior motivación nos seres humanos. É por isto que mesmo se chega a privar para comer (saltándose comidas) só polo mero feito de intensificar o pracer que supón aliviar a privación de comida que supón o estar sen comer. Cando levamos tempo sen comer, parece que devoramos os pratos e comemos moito máis.

3. Aversión ao sabor e ao cheiro. 

As aversións apresas en base ao gusto e ao cheiro determinan tamén a elección de alimentos. Un mal cheiro ou un mal aspecto está asociado con malestar. En ocasións, esta asociación pode darse por casualidade ao experimentar unha determinada emoción relacionada cun cheiro ou aspecto puntual.

Factores cognitivos.

Ademais, do ambiente externo os procesos cognitivos tamén son determinantes importantes das nosas respostas aos sinais dos alimentos. Segundo unha recente revisión científica, pódese resistir o impulso para comer un alimento tentador si unha persoa ten planificado un obxectivo a longo prazo de perda de peso (Higgs, 2016). É dicir, parece que si estamos a procesar información na nosa memoria de traballo e episódica acerca dos alimentos vese afectada a nosa capacidade atencional sobre os mesmos, modulando a resposta. Por exemplo, si vemos unha barra de chocolate atractiva pero é o noso procesamiento de devandita información a que a fai máis apetecible ou menos en función dos nosos recordos, pensamentos e obxectivos. Cando este procesamiento cognitivo interrómpese ou se ve afectado por algún tipo de distorsión cognitiva é cando se poden producir condutas de consumo excesivo e preocupacións alimentarias.

Somos o que pensamos: comemos o que pensamos.

>> Artigo relacionado: As 17 distorsiones cognitivas máis frecuentes.

_

Referencias:

  • De Graaf, C. e Kok, F.J. (2010). Slow food, fast food and the control of food intake. Nature Reviews Endocrinology, 6, 290-293.
  • Higgs, S. (2016). Cognitive processing of food rewards, Appetite, 104, 10-17
  • Martins, E e Pliner, P. (1998). The developmentof the food motivation scal. Appetite, 30, 94.
  • Redd, M. e De Castro, J.M. (1992). Social facilitation vos eating: effects of social instruction on food intake. Physiology & Behavioir, 52, 749-754.
  • Spence, C., Okajima, K., Cheok, A.D., Petit, Ou., Michel, C. (2016). Eating with our eyes: From visual hunger to dixital satiation, Brain and Cognition, 110, 53-63

 

Sobre el autor

Iván Pico

Graduado en Psicología (UNED). Nº Colegiado G-5480. Diplomado en Ciencias Empresariales (USC). Máster en Psicología del Trabajo y las Organizaciones. (INESEM). Máster Universitario Oficial en Orientación Profesional (UNED). Posgrado en Neuromarketing (Universidad Camilo José Cela). Técnico Deportivo Nivel II, fútbol sala (RFEF). Especialista en Psicología Aplicada al Deporte. Etc, etc...
Ver Página personal de Linkedin para información adicional o en la sección ¿Quién soy de la web? :)

Comentar

Click aquí para dejar un comentario

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.