Educación

Modelos psicolóxicos do aprendizaxe

modelos aprendizaje

As teorías psicolóxicas da aprendizaxe estudaron a orixe do coñecemento e os procesos lóxicos e psicolóxicos en relación á aprendizaxe. Estas teorías deron lugar a novos modelos educativos, estratexias e técnicas pedagóxicas que favoreceron o proceso de aprendizaxe. A aprendizaxe foi considerado como o resultado dos procesos implicados nos cambios
conductuales que se producían nos individuos e puxéronse de manifesto tres modelos como os máis influentes dentro da Psicoloxía da Aprendizaxe:

  1. Modelos conductuales.
  2. Modelos biolóxicos.
  3. Modelos cognitivos.

Modelos conductuales da aprendizaxe

A aprendizaxe dentro deste modelo foi considerado como un cambio relativamente permanente no comportamento que reflectiu a adquisición de coñecementos ou habilidades a través da
experiencia. Dentro deste modelo foron caracterizados distintos procesos para explicar a aprendizaxe: condicionamento clásico, aprendizaxe asociativa ou por contigüidad, condicionamento operante e aprendizaxe observacional e imitación.

Condicionamento clásico

Iván Pavlov (1849-1936), demostrou que algúns tipos de comportamentos, aos que chamou reflexos, eran respostas a estímulos externos. Os reflexos incondicionados eran respostas naturais a estímulos específicos e chamou reflexos condicionados a aqueles que se aprendían asociando un estímulo neutro cun estímulo incondicionado. Os modelos tradicionais da aprendizaxe asociativa entre estímulos, categorizaron este tipo de aprendizaxe como a asociación entre un cambio producido no medio e o consecuente cambio comportamental producido pola exposición repetida ante ese estímulo.

Aprendizaxe asociativa

Edwin Guthrie (1886-1959), desenvolveu unha teoría da aprendizaxe en torno ao principio de asociación por contigüidad temporal entre estímulos e respostas. Si dúas sensacións eran producidas ao mesmo tempo e de forma repetida, terminarían asociándose de forma que si producíase só una das sensacións (estímulo), tamén sería evocada a outra sensación (resposta).
Segundo este modelo, a Psicoloxía da Aprendizaxe tiña como obxectivo a procura de factores ambientais que incidisen da mesma forma na conduta dos individuos, pero cando se incrementou a dificultade das tarefas comprobouse que unha teoría baseada na contigüidad temporal, resultaba insuficiente para dar unha nova resposta aos efectos que se estaban producindo, factor que provocou a postulación de novos modelos explicativos.

Condicionamento operante

Edward Thorndike (1874-1949) e B. Frederic Skinner (1904-1990), expuxeron o Condicionamento Operante, tamén coñecido como condicionamento instrumental, como o proceso polo que se podía fortalecer un comportamento que era seguido dun resultado favorable (reforzo), incrementado desta forma a probabilidade de que ese comportamento se volvese a repetir. Este tipo de condicionamento defendía que se podía aprender todo aquilo que era reforzado.

Condicionamento clásico e operante utilizaron estímulos e respostas para explicar o proceso de aprendizaxe. O condicionamento clásico resaltou a importancia do estímulo que daba lugar a unha resposta mentres que o Condicionamento Operante destacou a importancia da consecuencia que seguía a un determinado tipo de resposta e o efecto que esta provocaría ante a posibilidade de emitir outra resposta no futuro.


Aprendizaxe observacional e imitación

Albert Bandura, postulou esta aprendizaxe como a forma de adquirir coñecementos a través da imitación. Unha aprendizaxe no que participaban polo menos dúas persoas. Unha que actuaba como
modelo e outra que observaba e imitaba a conduta observada. Este tipo de aprendizaxe supuxo a ampliación dos límites das teorías da aprendizaxe e abriu camiño a un novo tipo de aprendizaxe social, de desenvolvemento da personalidade e de desenvolvemento dos valores sociais.

>> Artigo relacionado: Tipos e fases de observación do comportamento

As teorías psicolóxicas da aprendizaxe asumían que o comportamento era adquirido a través da experiencia previa do individuo, mediante procesos de condicionamento clásico ou instrumental.  A partir de entón empezouse a considerar a capacidade de aprendizaxe observacional, que permitiu ampliar o proceso de aprendizaxe a través da observación doutros individuos e das consecuencias da súa actuación.

O modelamiento ou aprendizaxe observacional, foi considerado como un dos medios fundamentais de aprendizaxe para a transmisión de valores, actitudes e patróns de pensamento e
novos comportamentos. Esta aprendizaxe converteuse nunha gran ferramenta para establecer novos comportamentos no individuo pero unha vez adquiridos, os procesos que determinarían a súa frecuencia de aparición na conduta serían os procesos de condicionamento instrumental.

2. Modelos biolóxicos da aprendizaxe

Os teóricos deste modelo característico da Psicoloxía da Aprendizaxe, estableceron como obxectivo prioritario o estudo dos cambios biolóxicos internos que se producían nos individuos. Para este modelo as técnicas do condicionamento soamente permitirían o estudo dos procesos biolóxicos implicados, polo que o estudo da aprendizaxe debería basearse na natureza de devanditos procesos biolóxicos pasando desde organismos unicelulares até chegar ao home.

3. Modelos cognitivos da aprendizaxe

O obxectivo de estudo da Psicoloxía da Aprendizaxe puxo de manifesto o coñecemento da natureza dos procesos cognitivos internos, principalmente os mecanismos que como a atención ou a memoria, eran utilizados para o proceso de aprendizaxe e os contidos do apreso como factores determinantes da conduta.

>> Artigo relacionado: A clasificación dos estilos cognitivos

Diferenza entre modelo biolóxico e cognitivo

A diferenciación entre modelos biolóxicos e cognitivos da aprendizaxe vén dade polo suposto da natureza cognitiva destes procesos. Para estes modelos foron os cambios nas estruturas cognitivas, derivadas de cambios na conduta, o principal obxectivo de estudo da aprendizaxe. O experimento volveu converterse no instrumento para realizar o estudo da natureza destes cambios cognitivos.

Os modelos biolóxicos e os modelos cognitivos partiron de supostos similares atopado a diferenza entre ambos, no suposto básico explicativo da aprendizaxe. Os modelos cognitivos
consideraron que a aprendizaxe producía cambios cognitivos nos individuos mentres que os modelos biolóxicos consideraron que os únicos cambios que se experimentaban eran biolóxicos.

A Psicoloxía Cognitiva xurdiu como resposta ás limitacións que presentaban os modelos conductistas. Neste contexto de profundos cambios xurdiu o programa de investigación cognitivista co enfoque do procesamiento de información máis orientado ao estudo de patróns de representación da información na memoria, que á forma en que se adquirían ou representaba dita
información como imos ver a continuación.

Aprendizaxe por Descubrimento

Bruner, presentou a aprendizaxe como un proceso activo. O proceso de aprendizaxe por descubrimento facía referencia á actividade mental de reorganizar e transformar o dado, polo que
o suxeito tiña a posibilidade de ir máis aló do simplemente dado. Para Bruner a aprendizaxe era un proceso de coñecemento que se producía de forma inductiva, é dicir, o suxeito realizaba unha aprendizaxe que ía en grao sumo específico todo o máis xeral.

Considerando a aprendizaxe como un proceso inductivo, o ensino pasou a ser considerada como un proceso para facilitar o descubrimento das relacións establecidas entre os conceptos máis simples. Ao longo deste proceso o individuo implicaríase de forma activa na aprendizaxe conseguindo ir máis aló do simplemente dado como sinalamos anteriormente sendo o profesor quen guiaría aos alumnos cara ao descubrimento.

Esta proposta de Bruner sobre a eficacia da aprendizaxe e o ensino por descubrimento terminou sendo o centro de diversas críticas e valoracións, chegando a quedar considerada como
un método para o ensino conceptual en niveis básicos e para a aprendizaxe de procedementos e resolución de problemas até a adolescencia.

Aprendizaxe significativa e asimilación cognoscitiva

A idea central desta teoría é o que Ausubel define como aprendizaxe significativa, un proceso polo que se establecen nexos significativos entre a nova información e a información que xa se posuía. Ausubel presentou a relación da aprendizaxe significativa co almacenamento de información que se producía en determinadas zonas localizadas do cerebro. Facía referencia á asimilación do novo nunha estrutura mental constituída por entidades psicolóxicas ás que denominou conceptos inclusores, defendendo que a aprendizaxe significativa enriquecía os inclusores e creaba redes mentais de conceptos.

Os dous principios fundamentais desta aprendizaxe significativa foron a diferenciación progresiva e a reconciliación integradora. Cando se producía a asimilación dun novo contido, o concepto inclusor modificábase e a información almacenada tamén era afectada. Á transformación dos inclusores que tiñan lugar na aprendizaxe, é o que Ausubel denominou diferenciación progresiva, converténdose na base da súa teoría da asimilación.

Segundo esta diferenciación progresiva, o educador presentaría o material de aprendizaxe coas ideas máis xerais e de forma gradual iría achegando datos máis específicos. Desta forma conseguiríase elaborar un esquema, proporcionando un método de análise que facilitaría o proceso de aprendizaxe aos suxeitos.

Outro dos principios desta aprendizaxe significativa foi a reconcialización integradora que facía referencia á capacidade de establecer unha relación entre conceptos que podían parecer
contraditorios.

>> Artigo relacionado: Teoría do desenvolvemento cognitivo de Piaget

Bibliografía

Woofolk, A. (2014). Psicoloxía Educativa (12ª edición). Editorial Pearson Educación: México

Iván Pico

Director y creador de Psicopico.com. Psicólogo Colegiado G-5480 entre otras cosas. Visita la sección "Sobre mí" para saber más. ¿Quieres una consulta personalizada? ¡Escríbeme!

Añadir Comentario

Click aquí para dejar un comentario

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Chat
1
💬 ¿Te ayudo?
Psicopico
👋 ¡Hola! Soy Iván Pico, psicólogo. Gracias por tu visita. ¿Necesitas una consulta más personalizada?

Soy especialista en aplicar la psicología a la resolución de conflictos diarios.

Psicología aplicada al trabajo, la educación, el deporte, las tecnologías o las relaciones personales.

🔜 Consulta Express: Por solo 5€ recibe mi respuesta profesional de valoración (máximo 300 palabras o 1 minuto de audio).

🦸‍♂ Empieza tu proceso de orientación con unas tarifas muy asequibles.

¡Escríbeme sin compromiso para conocer más detalles

📲+34627 40 47 96 | info@psicopico.com