Educación Lenguaxe Saúde Social

Como afecta levar mascarilla nas nosas relacións sociais

mascarilla comunicacion

As máscaras volvéronse parte da nosa indumentaria habitual, do noso día a día, son as nosas protectoras e principal barreira ante as ameazas externas de virus e bacterias. A crise sanitaria do coronavirus estendeu o seu uso a todos os ámbitos e son ferramenta imprescindible para parar o avance da pandemia do COVID-19.

As máscaras son necesarias para protexer a nosa saúde e as dos demais, sobre todo cando é imposible manter a distancia social. A súa correcta utilización pode salvar moitas vidas, iso é evidente, pero tamén é certo que pode chegar afectar ás nosas relacións interpersoais sociais porque nos limitan á metade a expresión facial das nosas emocións.

As máscaras limitan a expresión emocional (pero poncha igual)

Cando nos comunicamos con outra persoa cara a cara utilizamos os nosos xestos faciais como ferramenta fundamental para que entendan o que queremos expresar. A musculatura da cara móvese acorde a esas emocións e agora témola limitada á metade.

É importante que as outras persoas recoñezan en nós eses xestos emocionais que serven de referencia social, sobre todo para os máis pequenos que están a desenvolver esta habilidade natural de empatizar cos demais regulado polas chamadas neuronas espello. Estas neuronas serven para sincronizarnos co que vemos nos demais e aprender deles. A máscara limita a nosa empatía cara aos demais polo que debemos de reforzar outros sistemas de comunicación para mellorar este proceso psicolóxico que tanto axuda a entender aos demais de forma eficiente.

Non hai que ser alarmistas con este feito, xa que o noso propio cerebro ten suficiente capacidade e plasticidad neuronal como para adaptarse a esa falta de información e compensala potenciando outros estímulos que recibimos da outra persoa como o seu ton de voz, movementos do corpo, mirada máis profunda, etc. Aos poucos o cerebro reaprende a procesar doutra forma a información até o punto de que deixa de darlle tanta importancia ao feito de levar máscara e xa pasa a ser un elemento máis da nosa comunicación.

Como mellorar a comunicación con máscara?

Gran parte da nosa comunicación prodúcese de maneira visual, aquilo que vemos espértanos maiores emocións polo que o interiorizamos e aprendemos mellor. Por iso é importante a comunicación cara a cara. O distanciamento social ha agravado tamén esta posibilidade de comunicación, en parte mellorada pola extensión do uso das videollamadas. O medo, ansiedade e tensión que xera este distanciamento social tamén vai repercutir en como nos expresamos.

Unha solución sinxela é a través do uso de máscaras personalizadas baratas pódese conseguir que a través do deseño impreso as persoas que che vexan sentan identificadas coa persoa que se esconde detrás da máscara. Unha máscara personalizada que indique o noso estado emocional actual pode axudar a identificar por parte da outra acode como che atopas. Evidentemente, unha máscara alegre non vai substituír o teu sorriso pero pode axudar a interpretar que estás contento ese día.

Neste aspecto, lembra sempre usar máscaras homologadas e acorde ás suxestións das autoridades sanitarias.

Identificar os xestos faciais das emocións que non se ocultan

Pero como dicimos, a máscara só limita a nosa expresión emocional á metade. Concretamente os músculos que interveñen nas nosas emocións principais son os seguintes, tomando como referencia os estudos de Paul Ekman sobre o seis emociones gestuales primarias:

  • Alegría:
    • Non vemos con máscara: Contracción do músculo do pómulo ao beizo superior (sorriso).
    • Si vemos con máscara: Contracción do orbicular que rodea o ollo.
  • Tristeza:
    • Non vemos con máscara: Estiramento dos beizos horizontalmente.
    • Si vemos con máscara: Engúrrase o entrecejo, pálpebra superiores caen e as cellas se angulan  cara arriba.
  • Ira:
    • Non vemos con máscara: Apértanse os dentes.
    • Si vemos con máscara: Cellas xuntas e orientadas cara abaixo, fixación da mirada.
  • Sorpresa:
    • Non vemos con máscara: A mandíbula tende a caer un pouco.
    • Si vemos con máscara:  As pálpebras superiores elévanse e os inferiores ténsanse.
  • Noxo:
    • Non vemos con máscara: Engúrrase o nariz e elévase o beizo superior.
    • Si vemos con máscara: Estrechamiento dos ollos.
  • Medo:
    • Non vemos con máscara: Alongamento dos beizos cara atrás.
    • Si vemos con máscara: Elevación das pálpebras superiores e os inferiores ténsanse.

Coñecer estes xestos vai axudar a potenciar aqueles que quedan visibles aos nosos ollos.

Mellorar a linguaxe non verbal

Ademais do feito físico de que non vemos completa a cara da outra acode tamén repercute moito que a nosa voz se ve alterada, escóitasenos un pouco menos e non poder ver os beizos das persoas ao ritmo da súa fala dificulta a identificación das palabras que se pronuncia. Por iso as persoas sordomudas teñen maiores dificultades co uso das máscaras, pero deles tamén debemos aprender a mellorar o resto de capacidades non verbais:

  • Kinestesia: potenciar os nosos movementos corporais para que a percepción sexa mellor. Acompañar co movemento o que queremos expresar. Por exemplo, si queremos asentir positivamente a unha persoa realizar o movemento da cabeza correspondente. Ou si pídennos unha indicación, sinalizar coa man.
  • Paralenguaje: fai referencia aos elementos non verbais da voz, como a entonación, o volume, a velocidade, acentuación, ritmo, pausas e silencios. Debemos elevar un pouco máis o ton de voz sen chegar a gritar  así como falar lixeiramente máis amodo para que a outra acode procese mellor a información que recibe sen esa retroalimentación dos beizos. Non está de máis repetir máis veces do normal as cousas que queremos dicir.

Potenciar outros sentidos

O feito do distanciamento social e as restricións das máscaras as persoas que están a se relacionar con outras baixo estas circunstancias potenciarán outros sentidos externos como o oído ou o olfacto. Si non podes mostrar o teu sorriso, polo menos mostra un bo cheiro corporal.

Controlar o ambiente externo

Para mellorar a comunicación é tamén de gran importancia controlar, sempre que se poida o ambiente externo. Si es profesor ou adestrador deportivo axudarache que a túa clase se sitúa en forma de Ou para asegurarche de que tanto a ti como entre os alumnos exista un contacto visual máis directo para que poidan compartir información coa mirada e resto de movementos e xestos do corpo. É importante ademais reducir o ruído externo máis do habitual. O uso de apoio visual extra tamén é de gran axuda: uso de lousas, vídeo ou ejemplificar os exercicios uno mesmo para que os alumnos e/ou xogadores entendan mellor a tarefa que se explica.

A pandemia trouxo novos hábitos de vida aos que debemos afacernos, pola túa saúde e pola dos que nos rodean: ponche a máscara, mantén a distancia de seguridade e lávache as mans.

Iván Pico

Director y creador de Psicopico.com. Psicólogo Colegiado G-5480 entre otras cosas. Visita la sección "Sobre mí" para saber más. ¿Quieres una consulta personalizada? ¡Escríbeme!

Añadir Comentario

Click aquí para dejar un comentario

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Chat
1
💬 ¿Te ayudo?
Psicopico
Hola 👋
Soy Iván Pico, psicólogo. Si puedo ayudarte no dudes en escribirme. Gracias por la visita. Un saludo.