Saúde Social

Calor excesivo: efectos psicolóxicos e biolóxicos.

efectos calor psicologia

O noso estado psicolóxico non é alleo á excesiva calor. Estes días en España non se fala doutra cousa: fai moita calor. É a conversación de ascensor favorita. Os medios de comunicación repiten até a saciedade consellos contra a calor. Imos tentar explicar o que sucede.

Diferenza entre calor e temperatura.

Empecemos polo básico. Moitos medios utilizan o termo calor para referirse a temperatura e viceversa e non é o mesmo. A calor é a cantidade de enerxía total dun corpo que depende da velocidade, cantidade, tipo e número das súas moléculas. Mentres, a temperatura non é enerxía, é a medida da calor nun corpo. Por exemplo, un vaso de auga pode ter a mesma temperatura que unha piscina pero a piscina terá máis calor porque ten máis cantidade de auga, é dicir máis enerxía térmica.

Isto é importante explicalo porque a calor é o que nos fai subir a temperatura. Si estamos en movemento a temperatura corporal aumentará. É por iso que cando fai frío, temos calafríos (trememos) e cando fai moita calor suamos para que a nosa suor evaporado na pel capte esa enerxía calorífica e por conseguinte diminúa a temperatura corporal, que como todo o mundo sabe, nos humanos debe estar ao redor dos 37º.   É dicir, os consellos para previr  que a nosa temperatura corporal mantéñase en niveis saudables baséanse nas leis da termodinámica. A clave de todo é a enerxía.

O hipotálamo: termostato interno. 

O noso cerebro funciona correctamente entre os 35º e os 40º de temperatura e todo o que estea fose deses intervalos empeza a traballar mal. Pois ben, quen é o encargado de organizar todo isto? O hipotálamo, coordinador do sistema nervioso autónomo. Esta rexión do cerebro é a encargada dos procesos de homeostasis (equilibrio do organismo). Controla procesos como a fame, a saciedade, o soño, o impulso sexual e por suposto a temperatura interna.

Cando o hipotálamo detecta que existe variación entre a súa propia temperatura e a dos termoreceptores da pel pon en marcha os mecanismos para regulala. Cando aumenta a temperatura activa procesos biolóxicos para volver equilibrar o organismo como a xa mencionada sudoración, a vasodilatación (pómonos vermellos porque o sangue chega máis á superficie e arrefríase mellor co aire) ou a produción de adrenalina (o organismo sente ameazado).

Efectos psicolóxicos da calor excesiva. 

Son moitos os efectos que a calor excesiva ten sobre o noso organismo e por tanto o noso cerebro, con diversas consecuencias negativas, entre elas:

Irritabilidad e agresividade.

A produción de adrenalina debido á calor é unha das causas de maior irritabilidad nas épocas de calor intensa. Segundo Anderson (1987), a calor predispone á agresión e confirma a chamada “Lei Térmica da delincuencia” de Quételet (1833) pola cal os delitos son máis frecuentes en épocas estivais.

>> Artigo relacionado: Podemos saber si alguén é bo ou malo polo seu aspecto físico?

Trastornos do soño.

A vasodilatación da que falabamos para liberar calor vai producir un aumento da intensidade respiratoria e cardíaca que dificulta conciliar o soño. Segundo os expertos, a temperatura idónea para durmir son 21º co cal si non a temos a hiperexcitación cerebral que se produce para conseguila provocará episodios de ansiedade. O hipotálamo, como xa dixemos tamén se encarga de regular o soño e se guía para iso, entre outras cousas, na temperatura. E veña a dar voltas en cama e a non conseguir completar correctamente os ciclos do soño, co correspondente fatiga ao non descansar ben.

>> Artigo relacionado: Pautas para durmir mellor: a hixiene do soño.

Cambios no estado de ánimo.

A calor é enerxía, por tanto, o lóxico é que o organismo se aproveite del. Si temos calor, temos máis enerxía para gastar e podémola redistribuír mellor. Estamos a facilitar ao organismo as tarefas, polo que descansaremos tamén mellor. Ademais, a luz solar penetran no organismo (polos ollos) e estimulan a creación de serotonina e dopamina que elevan o noso estado de ánimo positivo. No entanto, a enerxía tamén pode ser emocional, por tanto  a calor extrema pode provocar un estado emocional negativo xa que é unha situación estresante e todo o que implica tensión por encima do normal modifica o noso estado de humor, irrítanos e confunde.

>> Artigo relacionado: Enerxía emocional e estados de ánimo.

Golpe de calor.

É o que sucede cando non funciona nada do que explicamos até agora. O hipotálamo non é capaz de equilibrar a temperatura do corpo e esta ascende por encima dos 40º causando dificultades respiratorias, arritmias cardíacas, edemas pulmonares, insuficiencia renal ou mesmo a morte. É importante recalcar que o golpe de calor prodúcese cando o organismo falla e non realiza as accións para equilibrar os organismos (como suar). Neste caso debes chamar inmediatamente a urxencias (en España é o 112).

Consellos fronte a calor extrema.

Os consellos contra a calor extrema son os típicos e case lóxicos, porque o propio corpo pídeos: hidratarse, vestir con roupa que permita a ventilación, protexernos do sol, refrescarse con duchas ou baños, non saír á rúa en horas calorosas, consumir alimentos frescos e lixeiros, evitar facer exercicio físico e menos si é directamente ao sol, non consumir bebidas alcohólicas, cafeína ou cantidades grandes de azucre e porque non, durmir a sesta.

Lembra que a clave é a enerxía e si a calor achéganos enerxía por encima da que necesitamos, algo está a fallar e o hipotálamo porase en marcha.

_

Referencias. 

Anderson, C.A. (1987). Temperature and aggression: effects on quarterly, yearly, and city rates of violent and nonviolent crime. Journal of Personality and Social Pschology, 52. 1161-1173.

Belloch, A. (2008). Manual de Psicopatología (1ª,Texto Revisado). Ed. McGraw-Hill.

Sobre el autor

Iván Pico

Graduado en Psicología (UNED). Nº Colegiado G-5480. Diplomado en Ciencias Empresariales (USC). Máster en Psicología del Trabajo y las Organizaciones. (INESEM). Máster Universitario Oficial en Orientación Profesional (UNED). Posgrado en Neuromarketing (Universidad Camilo José Cela). Técnico Deportivo Nivel II, fútbol sala (RFEF). Especialista en Psicología Aplicada al Deporte. Etc, etc...
Ver Página personal de Linkedin para información adicional o en la sección ¿Quién soy de la web? :)

Comentar

Click aquí para dejar un comentario

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.